Jedną z podstawowych powinności pracodawcy w zakresie profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników jest przeprowadzanie obowiązkowych badań lekarskich.
Ich cel stanowi weryfikacja, czy pracownik może wykonywać pracę na danym stanowisku i w określonych warunkach bez uszczerbku dla zdrowia. Wiedzę na ten temat pracodawca musi posiadać już w momencie zatrudnienia pracownika.
Stąd też przed przystąpieniem do pracy każdy pracownik musi okazać zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do wykonywania określonej pracy. Poza tym pracodawca ma obowiązek kierować pracowników na badania okresowe, a po dłuższej chorobie dodatkowo na badania kontrolne, jak wskazuje się w ramach art. 229 k.p.
Profilaktyczne badania lekarskie
Profilaktyczne badania lekarskie przeprowadzane są na podstawie skierowania pracodawcy, w którym należy określić rodzaj stanowiska pracy, na jakie pracownik ma być zatrudniony. Pracodawca może wskazać więcej niż jedno stanowisko. W skierowaniu należy także zawrzeć informację o zagrożeniach, czynnikach szkodliwych dla zdrowia lub innych uciążliwościach występujących na tym stanowisku.
Pracodawca ponosi koszty zarówno badań profilaktycznych, jak i profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami niezbędnej z uwagi na warunki pracy. Dotyczy to również sytuacji, kiedy na badania wstępne kierowany jest kandydat do pracy, z którym ostatecznie nie zawarto umowy o pracę. Bez względu na to, kto rezygnuje z zatrudnienia, koszt badań wstępnych pokrywa zawsze pracodawca.
Pracodawca nie może przerzucić kosztów badań profilaktycznych na pracownika, nawet jeżeli był zmuszony skierować go na badania okresowe w terminie wcześniejszym od wskazanego w orzeczeniu lekarskim na skutek niewłaściwego postępowania pracownika.
Wystawianie skierowań na badania profilaktyczne nie należy do obowiązków służby BHP. Specjalista ds. BHP pełni jedynie funkcję doradczą w zakresie charakterystyki stanowiska pracy pod kątem narażenia zawodowego, jakie występuje na konkretnym stanowisku. Jednak w sytuacji, w której pracownik służby BHP wystawi na prośbę pracodawcy skierowanie na badania profilaktyczne, nie jest możliwe podniesienie zarzutu, że takie skierowanie jest nieważne.
Okresowe i kontrolne badania
Okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z przeprowadzanymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
W razie przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługują mu należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.
Na profilaktyczną opiekę lekarską, obowiązkowo zapewnianą przez pracodawcę, składają się badania:
• Wstępne – wykonywane przed rozpoczęciem pracy.
• Okresowe – wykonywane w terminach wskazanych przez lekarza medycyny pracy.
• Kontrolne – wykonywane przed dopuszczeniem do pracy pracownika, który z powodu choroby przebywał na zwolnieniu lekarskim powyżej 30 dni.
Pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających musi zapewnić tym pracownikom okresowe badania lekarskie także po:
• zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami,
• rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami.
Art. 229. KP Wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie
Wstępnym badaniom lekarskim, z zastrzeżeniem podlegają:
1) osoby przyjmowane do pracy;
2) pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy i inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe.
Wstępnym badaniom lekarskim nie podlegają osoby:
1) przyjmowane ponownie do pracy u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy z tym pracodawcą;
2) przyjmowane do pracy u innego pracodawcy na dane stanowisko w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy, jeżeli posiadają aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie i pracodawca ten stwierdzi, że warunki te odpowiadają warunkom występującym na danym stanowisku pracy, z wyłączeniem osób przyjmowanych do wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych.
Pracodawca żąda aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku oraz skierowania na badania będące podstawą wydania tego orzeczenia.
Pracownik podlega okresowym badaniom lekarskim. W przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, pracownik podlega ponadto kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.
Okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z przeprowadzanymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a w razie przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługują mu należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.
Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie.
Wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę.
Pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających jest obowiązany zapewnić tym pracownikom okresowe badania lekarskie także:
1)po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami;
2)po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami.