To kolejny cios w zagranicznych inwestorów i sygnał dla firm wciąż działających w Rosji – „tymczasowe zarządzanie” może oznaczać trwałą nacjonalizację.
Prezydent Rosji Władimir Putin podpisał dekrety, na mocy których rosyjskie spółki przejęły kontrolę nad lokalnymi oddziałami polsko-amerykańskiego giganta opakowaniowego Canpack oraz duńskiego producenta izolacji Rockwool. Decyzja obowiązuje od 31 grudnia 2025 roku, jednak dokumenty zostały opublikowane na rosyjskiej stronie rządowej dopiero w połowie stycznia 2026 roku.
Działania te wpisują się w szerszą politykę Kremla wobec przedsiębiorstw z krajów uznawanych za „nieprzyjazne”, stanowiąc odpowiedź na sankcje nałożone na Rosję po inwazji na Ukrainę. Choć formalnie mowa o „tymczasowym zarządzaniu”, praktyka pokazuje, że taka kontrola może trwać przez długi czas.
Szczegóły decyzji i przejęte aktywa
Zgodnie z dekretami Putina, rosyjska spółka Stalelement objęła zarząd nad 100% udziałów w Can-Pack LLC oraz w Zakładzie Opakowań Can-Pack. Polskie konsorcjum prowadzi działalność produkcyjną w dwóch lokalizacjach: w Wołokołamsku w obwodzie moskiewskim oraz w Nowoczerkasku w obwodzie rostowskim.
Jednocześnie, druga rosyjska firma – JSC Razvitie Stroitelnykh Aktiv (Rozwój Aktywów Budowlanych) – przejęła kontrolę nad 100% udziałów w Rockwool LLC oraz 68% udziałów w Rockwool-Volga LLC, oddziałach duńskiego koncernu.
Canpack to jeden z największych na świecie producentów aluminiowych opakowań, w szczególności puszek do napojów, z siedzibą w Krakowie, działający od 1992 roku. Przed przejęciem firma miała według szacunków około 30% udziału w rosyjskim rynku puszek do napojów. Z kolei Rockwool to duński producent materiałów izolacyjnych o globalnym zasięgu, działający od 1909 roku.
Wzorzec potajemnych decyzji i historyczny kontekst
Co charakterystyczne dla obecnych praktyk Kremla, dekrety dotyczące przejęcia zostały ujawnione z dużym opóźnieniem. Ten przypadek wpisuje się w szerszy trend utajniania dokumentów. Według raportu niezależnego portalu śledczego Vyorstka, aż 45% dekretów wykonawczych (449 z około 1010) podpisanych przez Putina w 2025 roku zostało sklasyfikowanych jako tajne i nie trafiło do publicznego rejestru. W porównaniu z rokiem 2024 oznacza to wzrost o 3,4 punktu procentowego.
Działania te nie są odosobnione. Rosja od kwietnia 2023 roku dysponuje specjalnymi przepisami prawnymi, które formalnie umożliwiają przejmowanie aktywów zagranicznych firm. Wcześniej, korzystając z tych regulacji, Kreml przejął już kontrolę nad aktywami takich międzynarodowych koncernów jak francuski Danone, duński Carlsberg czy niemiecki Bosch.
Skutki dla przedsiębiorstw i rosnące ryzyko
Bezpośrednim skutkiem decyzji jest utrata kontroli operacyjnej przez dotychczasowych właścicieli nad ich rosyjskimi oddziałami. Dla Canpack oznacza to, że decyzje dotyczące kluczowych fabryk w Wołokołamsku i Nowoczerkasku będą teraz podejmowane przez rosyjską spółkę Stalelement. Los pracowników tych zakładów, chociaż nie został bezpośrednio poruszony w dekretach, staje się niepewny w obliczu zmiany zarządu.
Duński Rockwool podjął już konkretne kroki finansowe i prawne. Koncern poinformował, że całkowicie odpisze wartość netto swojego rosyjskiego biznesu, który na koniec 2024 roku był wyceniany na 469 milionów euro. Firma zapowiedziała również, że będzie dochodzić swoich praw na podstawie dwustronnej umowy o ochronie inwestycji między Danią a Rosją, choć jednocześnie przyznaje, że nie spodziewa się szybkiego odwrócenia decyzji Kremla.
Informacja o przejęciu odbiła się również głośno na rynkach finansowych. W dniu publikacji wiadomości akcje Rockwool na giełdzie w Kopenhadze spadły od 8 do 12%, odnotowując największy jednodniowy spadek od sierpnia 2025 roku.
Polityczny kontekst i konsekwencje dla pozostałych inwestorów
Decyzja dotycząca Canpack i Rockwool ma wyraźny charakter odwetowy wobec sankcji Zachodu. Rosyjska agencja TASS wskazuje bezpośrednio, że działania te dotyczą firm z krajów uznawanych za „nieprzyjazne”. Kreśląc szerszy obraz, rosyjski portal Lenta komentuje, że takie praktyki mogą negatywnie wpłynąć na klimat inwestycyjny w Rosji, zniechęcając zagranicznych inwestorów, którzy zaczną preferować bezpieczniejsze rynki.
Sytuacja Rockwool pokazuje również dylemat reputacyjny, przed którym stają firmy pozostające w Rosji po 2022 roku. W 2023 roku ukraińska Krajowa Agencja Zapobiegania Korupcji wpisała duński koncern na listę „międzynarodowych sponsorów wojny„. Zarzuty dotyczyły pośrednich dostaw materiałów izolacyjnych do rosyjskich instytucji państwowych, w tym Ministerstwa Obrony, które mogły być wykorzystywane nawet w infrastrukturze związanej z bronią jądrową. Mimo że Rockwool konsekwentnie zaprzeczał tym zarzutom, podkreślając działanie w ramach obowiązującego prawa, jego decyzja o kontynuowaniu działalności w Rosji spotkała się z krytyką.
Podsumowanie i perspektywy na przyszłość
Przejęcie przez Rosję kontroli nad aktywami Canpack potwierdza, że polityka przymusowych przejęć zagranicznych przedsiębiorstw jest kontynuowana i stanowi stały element rosyjskiej strategii gospodarczej w odpowiedzi na sankcje. Dla samego Canpack, który po inwazji na Ukrainę w 2022 roku wstrzymał nowe inwestycje, ale nie zamknął istniejących zakładów, oznacza to bezpowrotną utratę strategicznych aktywów produkcyjnych.
Wskazówką dla przyszłości może być reakcja Rockwool – pełny odpisy wartości aktywów i próby dochodzenia praw na drodze międzynarodowej, mimo niewielkich nadziei na sukces. Sytuacja jasno pokazuje, że dla zagranicznych firm wciąż działających w Rosji ryzyko nacjonalizacji jest realne i wysokie.
Możliwość odzyskania kontroli przez prawowitych właścicieli wydaje się w obecnych warunkach politycznych bardzo mało prawdopodobna. Praktyka „tymczasowego zarządzania” najprawdopodobniej przekształci się w trwałe przejęcie, podobnie jak w przypadku wcześniej znacjonalizowanych przedsiębiorstw.
Biuro Rachunkowe Warszawa Ochota // Biuro Księgowe Warszawa Ochota // Księgowy Warszawa Ochota // Księgowość online
00-807 Warszawa, al.Jerozolimskie 96, Tel.:22 299 77 18 Mob.:(+48) 537 450 693 kontakt@linefinance.com.pl