Ostatnia zima przyniosła wielu właścicielom domów wyposażonych w pompy ciepła szok w postaci rekordowych rachunków za energię elektryczną. Choć pompy ciepła są promowane jako jedno z najbardziej ekonomicznych źródeł ogrzewania, to pojedyncze, wyjątkowo wysokie opłaty za najzimniejsze miesiące rodzą pytania o przyczyny tego zjawiska i zasadność takiej inwestycji. Czy to oznacza, że pompy ciepła przestają się opłacać?
Skala zjawiska i sygnały alarmowe
W mediach i programach publicystycznych pojawiły się doniesienia o niepokojąco wysokich opłatach. Przykładem może być posiadacz domu o powierzchni 130 m² z pompą ciepła o mocy 7 kW i instalacją fotowoltaiczną 5,5 kW, który za sam grudzień otrzymał rachunek na 1100 zł. Minister Energii Miłosz Motyka, komentując tę sytuację w TVP Info, przyznał, że jest ona „bardzo złożona” i może wynikać z wielu czynników – od prawidłowości instalacji po sposób rozliczenia energii.
Eksperci branżowi uspokajają, że nie należy oceniać całorocznej opłacalności systemu na podstawie pojedynczego, zimowego rachunku. Według Pawła Lachmana, prezesa PORT PC, dla dobrze dobranego systemu w podobnym domu roczny koszt ogrzewania pompą ciepła zwykle mieści się w przedziale 3500–4000 zł. W przypadku przytoczonego przykładu, szacuje on, że realny koszt pracy samej pompy w grudniu mógł wynieść około 700–800 zł, a resztę stanowiły opłaty stałe i prąd bytowy.
Główne przyczyny wysokich zimowych rachunków
Dlaczego więc w najzimniejszych miesiącach rachunki tak mocno rosną? Na to zjawisko składa się kilka kluczowych czynników:
- Fizyka pracy pompy ciepła:
- Spadająca efektywność w mrozy: Podstawowym wskaźnikiem efektywności jest współczynnik COP. Im niższa temperatura na zewnątrz, tym więcej energii elektrycznej potrzeba do „wyciągnięcia” ciepła z powietrza. Podczas długotrwałych mrozów miesięczny współczynnik efektywności (SCOP) pomp powietrznych może spaść do poziomu 2,0–2,5, podczas gdy w pozostałej części sezonu typowe wartości wynoszą około 3,0.
- Aktywacja grzałki elektrycznej: Każda pompa posiada elektryczną grzałkę jako szczytowe źródło ciepła. Jej uruchomienie następuje, gdy moc pompy jest niewystarczająca. Jeśli dzieje się to przy temperaturach bliskich 0°C, a nie dopiero przy głębokich mrozach, jest to wyraźny sygnał błędnego doboru mocy urządzenia.
- Niska zimowa produkcja fotowoltaiki:
Pompa ciepła w okresie największego zapotrzebowania na ciepło (grudzień, styczeń, luty) nie może liczyć na znaczącą pomoc ze strony instalacji PV, której produkcja jest wtedy najniższa. Oznacza to, że niemal cała energia potrzebna do ogrzewania musi być pobrana z sieci po aktualnej, pełnej cenie. - Czynniki związane z instalacją i budynkiem:
Eksperci i minister Motyka podkreślają, że wiele problemów wynika z wad projektu lub wykonania:- Nieprawidłowy dobór mocy: Zbyt mała pompa nie pokryje zapotrzebowania, zbyt duża będzie pracować nieefektywnie.
- Wysoka temperatura zasilania: Pompy osiągają najlepszą efektywność, dostarczając ciepło w niskich temperaturach (30-40°C do ogrzewania podłogowego). Wymaganie od niej temperatury powyżej 55°C drastycznie zwiększa zużycie prądu. Jest to częsty problem w modernizowanych domach ze starymi grzejnikami.
- Brak bufora ciepła i niewłaściwa taryfa: Brak zbiornika buforowego uniemożliwia ładowanie systemu w godzinach z tańszą energią (w taryfie dwustrefowej). Jego zastosowanie wraz z optymalnym harmonogramem pracy może obniżyć rachunki o 15-20%.
- Słaba izolacja budynku: Pompa ciepła, nawet najlepsza, będzie miała wysokie koszty eksploatacji w tzw. „wampirze energetycznym”. Budynek o złej izolacji może potrzebować nawet 8-krotnie więcej energii na ogrzanie metra kwadratowego niż budynek pasywny.
Perspektywa roczna: czy pompa ciepła nadal się opłaca?
Mimo wysokich pojedynczych rachunków, analizy kosztów w ujęciu całorocznym wciąż wskazują na wysoką opłacalność pomp ciepła. Według danych Porozumienia Branżowego na rzecz Efektywności Energetycznej (POBE) zaktualizowanych na III kwartał 2025 roku, pompy ciepła pozostają jednym z najtańszych w eksploatacji źródeł ciepła.
W nowym budynku (standard WT 2021) z ogrzewaniem podłogowym roczne koszty ogrzewania i ciepłej wody kształtują się następująco:
- Gruntowa pompa ciepła: ok. 2470 zł
- Powietrzna pompa ciepła: ok. 2900 zł
- Kocioł gazowy kondensacyjny: ok. 5470 zł
W porównaniu do sytuacji sprzed roku, w budynku po termomodernizacji, właściciele pomp ciepła płacą dziś za ogrzewanie około 24% taniej, natomiast właściciele kotłów gazowych – około 25% drożej.
Podsumowanie: Jak uniknąć „rachunków grozy”?
Wysokie zimowe opłaty są często wypadkową ekstremalnych warunków pogodowych i błędów na etapie projektowania systemu. Aby pompa ciepła spełniała pokładane w niej nadzieje, kluczowe jest:
- Inwestycja w termomodernizację – przed montażem pompy warto maksymalnie obniżyć zapotrzebowanie budynku na ciepło.
- Profesjonalny audyt i dobór mocy – rezygnacja z szacunków „na metr kwadratowy” na rzecz rzetelnego obliczenia zapotrzebowania.
- Dopasowanie instalacji grzewczej – preferowane jest niskotemperaturowe ogrzewanie podłogowe. Przy grzejnikach konieczna może być ich wymiana na większe lub tzw. klimakonwektory.
- Połączenie z fotowoltaiką i buforem – system PV znacząco obniży koszty w skali roku, a bufor umożliwi korzystanie z tańszej taryfy energii.
- Wybór certyfikowanego urządzenia i doświadczonego instalatora – według kontroli UOKiK i KAS ponad 94% skontrolowanych modeli pomp nie spełniało wymagań, dlatego wybór sprawdzonego sprzętu i fachowca jest kluczowy.
Ostatecznie, pompa ciepła nie jest magicznym urządzeniem, które zniesie prawa fizyki. Jest za to bardzo efektywnym, ale wymagającym systemem, którego ekonomia w ponad 65-70% rozgrywa się w trzech najzimniejszych miesiącach roku. Odpowiednie przygotowanie pozwala jednak te koszty efektywnie kontrolować, ciesząc się niskimi rachunkami przez większość sezonu grzewczego i całkowitą bezemisyjnością.
Biuro Rachunkowe Warszawa Ochota // Biuro Księgowe Warszawa Ochota // Księgowy Warszawa Ochota // Księgowość online
00-807 Warszawa, al. Jerozolimskie 96, Tel.:22 299 77 18 Mob.:(+48) 537 450 693 kontakt@linefinance.com.pl